Taksim Sanat’ta açılan sergi, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) döneminden kalan, çoğu 1960’lı ve 70’li yıllarda inşa edilmiş birbirinden etkileyici mimarilerde olan otobüs duraklarını konu alıyor.
Taksim Sanat, bu yıl 212 Photography İstanbul kapsamında Kanadalı fotoğrafçı ve film yapımcısı Christopher Herwig’in “Sovyet Otobüs Durakları” sergisine ev sahipliği yapıyor. Sergi, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) döneminden kalan, çoğu 1960’lı ve 70’li yıllarda inşa edilmiş otobüs duraklarını konu alıyor. Bu özgün duraklar, yalnızca işlevsel yapılar değil; aynı zamanda bir dönemin estetik anlayışını, yerel kültürünü ve kamusal hafızasını yansıtan sessiz tanıklar olarak karşımıza çıkıyor.
E-Bülten'e Abone Olun
Sanata dair seçkiler ve yeni içeriklerden ilk siz haberdar olun.
Herwig’in fotoğrafları, sıradan görünen bu yapıların mimari ideallerden çok, bugünün sessiz tanıklığına odaklanıyor. Sanatçı, yalnızca durakların biçimlerini değil, çevreleriyle kurdukları ilişkiyi de inceliyor. Çoğu yerel ustaların ve isimsiz mimarların elinden çıkan bu yapılar, anonim üretimin içindeki özgün yaratıcılığı görünür kılıyor. Her otobüs durağı, bulunduğu coğrafyanın kültürel özelliklerini taşıyor: Özbekistan’ın renkli mozaikleri, Ermenistan’ın taş mimarisi, Kırgızistan’ın yurt biçimli durakları, Ukrayna’nın seramik süslemeleri… Kimileri sade geometrik formlardan oluşurken, kimileri heykelsi ve deneysel biçimlere sahip. Herwig’e göre bu çeşitlilik, mimarinin dönemin ideolojisiyle kurduğu ilişkiyi de yansıtıyor.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla durakların inşası sona erse de, bu yapılar hâlâ kent arşivleri olarak varlıklarını sürdürüyor. 212 Photography İstanbul’un sergi metninde yer alan “Şehir mobilyalarından daha fazlası” ifadesi de bunu vurguluyor. Herwig’in fotoğrafları, zamanın aşındırdığı ama hâlâ ayakta duran bu durakları, küçük alanların belleğini koruyan sessiz tanıklar olarak kayda geçiriyor.
Sanatçının projesi 2002 yılında, Orta Asya’da yaptığı bir yolculuk sırasında başladı. O günden bu yana 13 ülkede 30 binden fazla kilometre yol kat eden Herwig, yüzlerce durağı belgeleyerek geniş bir arşiv oluşturdu. Baltık ülkelerinden Kafkasya’ya, Orta Asya’dan Ukrayna’ya uzanan bu uzun soluklu çalışma, sıradan olanın içindeki yaratıcılığı keşfetmeye adanmış bir belgeleme sürecine dönüştü. Fotoğraflar daha sonra 2015 yılında yayımlanan “Soviet Bus Stops” adlı kitapta da yer aldı.
Sergiye, Herwig’in yıllar süren yolculuğunu anlatan “Soviet Bus Stops” (2022) adlı belgesel de eşlik ediyor. Film, sanatçının haritalarda bile bulunmayan kasabaları dolaşarak fotoğraf makinesini bir tür arkeoloji aracına dönüştürdüğü bu keşif sürecini aktarıyor. Yalnızca yapıların görüntülerini değil, onların bugüne ulaşan sessiz hikâyelerini de anlatıyor.
Bu sergi ve belgesel, aynı zamanda bir hatırlama biçimi sunuyor: Bir kentin belleği, bazen bir otobüs durağında saklıdır. Yıkılmaya terk edilen bir yapı bile, bir dönemin estetik anlayışını, kamusal aidiyet hissini ve kültürel üretimini taşıyabilir.
Christopher Herwig’in “Sovyet Otobüs Durakları” sergisi, 212 Photography İstanbul kapsamında 26 Ekim’e kadar Taksim Sanat’ta, her gün 09.00–17.00 saatleri arasında ücretsiz olarak ziyaret edilebilir.