Lucy: İnsan ile doğa arasında bir kırılma

İlgili Yazılar

Lucy: İnsan ile doğa arasında bir kırılma

İlk bakışta bir şempanzenin hikâyesi gibi görünen Lucy, aslında...

İnci Türkay: “Oyunculuk ruhsal bir yolculuk, büyük bir özgürlük alanı”

Başarılı ve sevilen oyuncu İnci Türkay, dergimizin yeni sayısında...

Ankara’da caz ve film, AKM’de Anna Karenina: 14–20 Kasım sanat takvimi

Kasımın ikinci yarısında başkent festival ritmini sürdürüyor: 37. Ankara...

Kuzguncuk’un kucağındaki Sahipsiz Gölgeler

Türk grafik tasarımının, reklamcılık sektörünün ve güncel sanatın çok...

Kitaplık: Ahmet Ümit’ten Dikmen Gürün’e on bir kitap önerisi

Polisiye ustası Ahmet Ümit’in masalsı yolculuğundan Ed Yong’un hayvanların...

PAYLAŞMAK GÜZELDİR!

İlk bakışta bir şempanzenin hikâyesi gibi görünen Lucy, aslında insan merkezli düşünce sisteminin eleştirisini temel alan çok katmanlı bir anlatı. Bilim adına yapılan müdahaleler, sevgi adı altında kurulan tahakküm ve doğanın dönüştürülebilir bir nesne olarak görülmesi, oyunun merkezinde yer alıyor.

 

YAZI: BANU BAŞKAYA
FOTOĞRAFLAR: TARA DEMİRCİOĞLU

E-Bülten'e Abone Olun

Sanata dair seçkiler ve yeni içeriklerden ilk siz haberdar olun.

Bu yazı İthaf Sanat kültür sanat dergisinin Yaz 2026 sayısında yayımlanmıştır.

Bir tiyatro oyunu, çoğu zaman yalnızca sahnede anlatılan bir hikâye değildir. Aynı zamanda seyircinin kendi varoluşuna, etik değerlerine ve dünyayla kurduğu ilişkiye yöneltilmiş bir sorular dizisidir. Bu sorular, bizi pasif bir tanık olmaktan çıkararak kendi konumumuzu yeniden düşünmeye zorlar ve kendimizle yüzleşmemize, kendimizi sorgulamamıza neden olur. Lucy, tam da bu eşikte duran, bizi yalnızca izlemeye değil, yüzleşmeye davet eden bir oyun olarak öne çıkıyor. Üstelik Lucy, Türk tiyatrosunun en uzun soluklu ve en prestijli ödüllerinden 28. Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri’nde “Yılın En Başarılı Oyunu” ödülüne layık görüldü. Cevat Fehmi Başkut Özel Ödülü de oyunun yazar Aslı Ceren Bozatlı’ya takdim edildi.

Lucy oyunundan bir sahne
Lucy, 28. Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri’nde “Yılın En Başarılı Oyunu” ödülüne layık görüldü. Fotoğraf: Tara Demircioğlu

Oyunun asıl gücünün, seyirciyle kurduğu düşünsel ilişkide yattığını söyleyebiliriz. Oyun, izleyiciyi bir anlatının dışından bakan bir göz olmaktan çıkararak anlatının etik yükünü paylaşmaya davet ediyor. Böylece sahnede anlatılan trajedi, yalnızca temsil edilen bir olay olmaktan çıkıyor, bizim de dâhil olduğumuz bir sorumluluk alanına dönüşüyor. Ve biz, bu noktada artık yalnızca izleyen değil, aynı zamanda bu anlatının etik sonuçlarıyla karşı karşıya kalan bir konumda buluyoruz kendimizi.

İlk bakışta bir şempanzenin hikâyesi gibi görünen Lucy, aslında insan merkezli düşünce sisteminin eleştirisini temel alan çok katmanlı bir anlatı. Temerlins ailesi tarafından laboratuvar ortamında büyütülen Lucy’nin hikâyesi, “Bir canlıyı doğasından koparıp insanlaştırmak gerçekten bir ilerleme midir yoksa geri dönüşsüz bir yabancılaşma mı?” sorusunu merkeze alıyor. Lucy’nin sandalyede oturmayı, çatal bıçak kullanmayı, çay yapmayı öğrenmesi ve işaret diliyle iletişim kurabilmesi, yüzeyde bir başarı anlatısı gibi görünse de oyunun dramaturjik gücü, tam da bu başarının altındaki kırılmayı görünür kılmasında ortaya çıkıyor.

Lucy oyununda önlüklü üç oyuncu
Lucy oyunundan bir sahne. Fotoğraf: Tara Demircioğlu

Çağdaş insanın doğayla kurduğu problemli ilişki

Lucy’nin ergenlik döneminde kendi doğasına yönelmesi, bastırılmış olanın geri dönüşü olarak sahneleniyor. Bu noktada oyun, doğanın dönüştürülebilir olduğunu değil, dirençli bir gerçeklik olduğunu yeniden hatırlamamızı sağlıyor. Lucy’nin ne tam anlamıyla bir şempanze ne de bir insan olabilmesi, onu arada kalmışlık durumuna itiyor. Bu arada kalmışlık hâli, yalnızca Lucy’ye ait değil aslında. Bu durum çağdaş insanın doğayla kurduğu problemli ilişkinin de güçlü bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor. Biz de bu kırılmanın tam ortasında durduğumuzu fark ediyoruz.

Sahneleme açısından bakıldığında Decollage Art Space’in mekân olarak kullanımı oyunun anlatısını güçlendiren temel unsurlardan biri. Hikâyenin, mekânın üç katına yayılması, seyirciyi sabit bir izleyici konumundan çıkararak hareketli bir tanığa dönüştürüyor. Bu tercihin yalnızca estetik değil, aynı zamanda dramaturjik bir strateji olduğunu tahmin edebiliyoruz. Fiziksel olarak yer değiştirirken düşünsel olarak da konum değiştirmek zorunda kaldığımızda kendimizi şu soruyla baş başa buluyoruz: Bu hikâyede yalnızca izleyen miyiz yoksa bu düzenin bir parçası mı?

Lucy oyunundan Decollage Art Space’te bir sahne
Hikâye, Decollage Art Space’in üç katına yayılıyor. Fotoğraf: Tara Demircioğlu

Oyunculuk performansları, oyunun çok katmanlı yapısını taşıyan en önemli bileşenlerden biri. Çağıl Kaya, Gamze Güzel ve Tanıl Yöntem, abartıdan uzak, dengeli ve bedensel farkındalığı yüksek bir oyunculuk anlayışı ortaya koyuyor. Oyuncuların fiziksel ifade gücü ve ritim duygusu, sahnedeki duygusal yoğunluğu artırırken hiçbir noktada gösterişe kaçmayan bir ölçülülük sunuyor. Özellikle münazara sahnesindeki açıklık, oyunun düşünsel omurgasını görünür kılan önemli bir kırılma anı olarak öne çıkıyor.

Lucy oyununda Çağıl Kaya, Gamze Güzel ve Tanıl Yöntem
Çağıl Kaya, Gamze Güzel ve Tanıl Yöntem, abartıdan uzak, dengeli ve bedensel farkındalığı yüksek bir oyunculuk anlayışı ortaya koyuyor. Fotoğraf: Tara Demircioğlu

Finalde kullanılan Lucy kuklası ise sahnelemenin en çarpıcı unsurlarından biri. Hilal Polat’ın tasarladığı kukla, seyircinin gerçeklik algısını bilinçli biçimde sarsıyor. Kukla olduğunu bilmemize rağmen Lucy’ye karşı duyduğumuz empati, tiyatronun temsil gücünü hatırlatan güçlü bir etki yaratıyor. Bu noktada kukla, yalnızca bir nesne değil, seyirci ile karakter arasında kurulan duygusal ve düşünsel ilişkinin merkezine yerleşen bir araç haline geliyor.

Lucy oyunundan mavi ışıklı bir sahne
Lucy oyunundan bir sahne. Fotoğraf: Tara Demircioğlu

Seyirci artık yalnızca izleyen değil

Oyunda seyircilere dağıtılan renkli kartlar, anlatıyı sahne dışına taşıyan önemli bir katman oluşturuyor. Bu tercih, interaktif tiyatro üzerine yapılan çağdaş tartışmalarla da örtüşüyor. Seyirci artık yalnızca izleyen değil, karar veren ve konum alan bir özneye dönüşüyor. Böylece biz, oyunun etik sorusunun doğrudan muhatabı haline geliyoruz.

Lucy oyunundan bir sahne
Lucy oyunundan bir sahne. Fotoğraf: Tara Demircioğlu

Lucy, bu yönüyle yalnızca bir sahneleme değil, aynı zamanda bir tartışma alanı yaratıyor. Bilim adına yapılan müdahaleler, sevgi adı altında kurulan tahakküm ve doğanın dönüştürülebilir bir nesne olarak görülmesi, oyunun merkezinde yer alıyor. Bu bağlamda oyunu, yalnızca hayvan hakları üzerine değil, insanın sınırları, müdahale arzusu ve kontrol etme ihtiyacı üzerine yazılmış güçlü bir sahne metni olarak değerlendirmek mümkün.

Oyundan çıktığımızda zihnimizde kalan soru son derece sade ama bir o kadar da sarsıcı oluyor. Lucy kimdi ve biz onu neye dönüştürdük?

Aslında bu soru yalnızca Lucy’ye değil, bize de yönelik bir soru. İnsan olarak doğayla kurduğumuz ilişkiye, dönüştürme arzumuzun sınırlarına yönelik cevap bekleyen bir soru…

Son olarak Lucy, bizi duygusal bir hikâyeyle etkilemenin ötesine geçerek düşünmeye zorlayan bir oyun olarak öne çıkıyor. Çünkü tiyatro sahnede başlar ama gerçek etkisi, bizim zihnimizde sürdürdüğü sürece var olur. Lucy de o düşünmeyi durdurmayan bu sezonun etkili oyunlarından biri. Emeği geçenleri alkışlıyorum.

LUCY

  • Proje Tasarım: Gamze Güzel
  • Yapım: Decollage Art Space, Melisa Zeynep Şahin
  • Reji: Gamze Güzel, Tanıl Yöntem
  • Dramaturji/Performans Metni: Aslı Ceren Bozatlı
  • Yardımcı Yönetmen: Gizem Akdoğan
  • Yaratıcı Ekip: Aslı Ceren Bozatlı, Aylin Alıveren, Çağıl Kaya, Gamze Güzel, Gizem Akdoğan, Tanıl Yöntem
  • Oyuncular: Çağıl Kaya, Gamze Güzel, Tanıl Yöntem
  • Hareket Tasarımı: Salih Usta
  • Kukla/Kostüm/Mekan Tasarımı: Hilal Polat
  • Işık Tasarımı: Utku Kara
  • Ses Tasarımı: Yalın Deniz Özcan