İnci Aral: “Yaşadığım ülkeyle bir derdim var”

Ülkenin kadın cinayetleri panoramasını çıkaran Verda’nın Ölümü romanı 2025’te yayımlandıktan sonra art arda ödüller alan yazar İnci Aral, elli yıldır ülke insanına ve toplumuna edebiyat penceresinden bakıyor. Aşk, ikili ilişkiler, evlilikler de var bu bakışta; tarımın ölüşü, ahlakın çöküşü, Maraş Katliamı ya da geleceksizlik endişesi de… Katilin bakış açısından yazdığı son romanındaki gibi en kötüleri de anlamaya çalışıyor. Aral, “Yaşadığım ülkeyle ve aralarında yaşadığım insanlarla bir derdim var” diyor.

SÖYLEŞİ: DUYGU ÖZSÜPHANDAĞ YAYMAN

Bu söyleşi İthaf Sanat’ın Nisan 2026 sayısında yayımlanmıştır.

Bir kadını öldürmüş adamın hikâyesini, onun ağzından yazmak… İnci Aral’ın son romanı Verda’nın Ölümü’nden söz etmeye ancak böyle sert bir cümleyle başlanabilirdi zira kitap, baştan sona okurunu sert gerçeklerle yüzleştiriyor. Sadece kadın cinayeti romanı değil; 49. Sedat Simavi Edebiyat Ödülü jürisinin de hemfikir olduğu gibi “toplumun panoraması, adaletin işleyişi”. Yazarın da asıl kaygısı zaten bu. “İpuçlarının nereye gittiğini, adaletsizliği, adam kayırmacılığı, cezasızlığı göstermek istedim” diyor. Birkaç defa bırakmayı düşünse de vazgeçmemiş. Ne de olsa on dört yaşındayken okuduğu Tolstoy’un Kreutzer Sonat’ına, “Bir gün böyle bir roman yazabilirim” sözü varmış. Asla katili haklı bulma kaygısıyla değil, en kötüyü de anlama çabasıyla yaptığının altını çizerek… Zaten İnci Aral’ın karakterlerinin ortak özelliğidir bu. Kimse yüzde yüz iyi, yüzde yüz kötü değildir. “Yazar olarak böyle bir görevim var; insanı anlamaya çalışmak” diyor.

Eserlerinin diğer ortak yanı; insanı, toplumu ve siyasetiyle Türkiye, bir karakterdir. Yeni Yalan Zamanlar üçlemesindeki ahlaki çöküş, tarımın bitişi, dini yapı, ensest, kolay para, geleceksizlik; Kıran Resimleri’ndeki Maraş Katliamı; Ölü Erkek Kuşlar’daki evlilik kurumu, yabancılaşma, benlik bölünmesi… “Yaşadığım ülkeyle, aralarında yaşadığım insanlarla bir derdim var, bunları anlatmaya çalışıyorum” diyen İnci Aral, “edebiyatla var olmuş biri” olarak elli yıldır yazıyor. Yirmi beş kitabı var ve hâlâ şöyle diyor: “Bitirdiğimde, bu da olmadı, duygusuna kapılıyorum. Diyorum ki, öyle bir şey yazacağım ki olacak.”

Aynı zamanda resim öğretmeni olan Aral, ya ‘80’lerin ortasında sanat galerisi yönetirken verdiği karara uyup yazmayı bıraksaydı? Ya o dönemde Ingeborg Bachmann’ın Malina’sını okumasaydı, onun etkisiyle ilk romanı Ölü Erkek Kuşlar’ı okura hediye etmeseydi, edebiyata geri dönmeseydi? Eserleriyle Türkiye panoraması çizen Aral’ın panoramasını çıkarmayı deneyen söyleşiye buyurun…

“Tolstoy’un romanını günümüze uyarladım”

Son romanınız Verda’nın Ölümü, toplumun sinir uçlarında gezinen kadın cinayetleri üzerine… Cinayeti, katil anlatıyor. Cesaret gerektiren bir tercih. Bu fikir nasıl gelişti?

On dört yaşındayken Tolstoy’un Kreutzer Sonat adlı romanını okudum. Çok etkilendim. Karısını öldürmüş bir adamın müthiş pişmanlığı… Tanımadığı bir yolcuya bu hikâyeyi anlatıyordu. Bir gün böyle bir roman yazabilirim, diye düşündüm. Kadın cinayetleri olağanüstü yoğunlaşınca bu kitabı hatırladım, yazılma zamanının geldiğini düşündüm. Olgunlaştırmaya çalıştım. Tolstoy’un romanı yüz yıl önce yazılmıştı. Kahramanları bugüne uyarlamak zorundaydım. Kadın ve erkeğin kimliklerini belirledim. Fakat bir kadını öldürmüş adamın hikâyesini onun ağzından yazmak beni yordu. Birkaç defa bırakmak istedim. Dediğiniz gibi alışılmış bir şey değil, failin ağzından cinayeti anlatmak. Polisiye romanlarda rastlayabiliyoruz ama aile içi cinayette pek kolay değil.

Romanda Beethoven’ın Kreutzer Sonat’ına gönderme de yapıyorsunuz, müzisyen Verda onu çalıyor.

Hani derler ya, çok fazla esinlenmiş; hayır, bu olayı günümüzün kahramanları, gerçekleri üzerinden anlattım. Günümüzün adalet sistemi üzerinden yorumladım ki bunlardan biri cezasızlıktır.

Zaten romanı, günümüzün koşulları şekillendiriyor. Kahramanın aklanma çabası, ceza almaması…

Hareket noktaları, kadın öldüren erkeklerin çok az ceza alması, kurtarılması üzerineydi. Bunu özellikle vurguladım. Bir de genellikle bu erkeklerin, sıradan, az eğitimli, gelişmemiş olduğu varsayılıyordu. Ama öyle değildi. Birçok olayda acımasız olabildiklerini gördük. Cezasız kurtulan, soruşturmaya bile kalkışılmadan yakayı sıyıranlar… Yüksek mevki sahipleri var.

Başkarakter Ata, iç dünyasında gelgitler yaşıyor. En kötüleri de anlamaya çalışıyorsunuz. Dengeyi nasıl tutturuyorsunuz?

Fail hem büyük pişmanlık yaşıyor hem de yaptığını kendine yakıştıramıyor. Çünkü çok iyi eğitim almış. Pişmanlığını dile getirmeye çalışıyor. Ama dönüşü olmayan bir yerden konuşuyor. Yıkılmış bir insan. Asla onu haklı bulmak için yapmadım. En kötüyü anlamaya çalışmak, bütün kahramanlarım için söz konusudur. Maraş Olayları’nı yazdığımda da 8 kişiyi öldürmüş birinin niye o hâle geldiğini anlamaya çalışmıştım. Yazar olarak böyle bir görevim var yani insanı anlamaya çalışmak.

Maraş Olayları’nı konu alan Kıran Resimleri öykülerinizi yazmadan röportajlar yapmışsınız. Okurken zorluyor, siz de yazarken zorlanmışsınızdır. Gerçekleri okumak kolay değildi…

Evet, bunu çok duydum. Öyle yazmış olmaktan hiçbir zaman pişman olmadım. Çünkü bir toplumsal olayı edebiyatın belleğine geçirmeye çalışıyordum. Çok hazırlık yaptım. Duruşma tutanaklarını okudum, insanlarla konuştum, yaşayanları dinledim. Gerçekler üzerinde kalem oynattım.

Yazarlığınızı böyle özetleyebiliriz sanıyorum. Gerçeklere ayna tutmak, toplumun birey üzerindeki etkilerini ikili ilişkiler, aile üzerinden göstermek…

Yaşadığım ülkeyle, aralarında yaşadığım insanlarla bir derdim var, bunları anlatmaya çalışıyorum. Kahramanlarımı oluştururken çok yönlü bakıyorum. Hangi koşullarda var olmuş, eğitimi, sosyal durumu nedir? Onu oluşturan bütün koşulları baştan kararlaştırırım ve bunların içinde var etmeye çalışırım. İster aşk hikâyesi isterse başka insanlarla ilişkileri ya da topluma bakışı olsun.

Verda’nın Ölümü, arka arkaya ödüller aldı. Edebiyatın kadın cinayetlerini anlatmasına ihtiyaç vardı, gibi bir yorum yapılabilir mi?

Yapılabilir. Sedat Simavi jürisindeki bir yazar arkadaşım “Sadece kadın cinayeti değil bu; toplumun panoraması, adalet sisteminin işleyişi, çok yönlü bir roman olduğu için ödül aldı. Bir Türkiye hikâyesi, o yüzden topluca oy verdik” dedi. Eksiksiz bir cinayet hikâyesi yazmış olmaktan mutlu oldum. O cinayet acı bir şey, tamamen kurguydu ve vurgulamak istediklerim, tam da anlatılan şeylerdi. Türkiye’de erkekler arasında adeta salgın hastalık boyutuna gelmiş kadınları öldürme hastalığı ya da sapması, sadece bunu anlatmak istemedim. Toplumun bu konudaki ipuçlarının nereye kadar gittiği; o adaletsizliğin, adam kayırmacılığın… Önlemler alınmadığı gibi var olandan da geri adım atılması, İstanbul Sözleşmesi’nden çıkılması… Okurlarım bana, kadınlar üzerine çok şey yazdınız ama kadın cinayeti yazmadınız, yazmalısınız, diyordu. Kadını sadece silahla, bıçakla öldüremezsiniz, ruhen yok edebilirsiniz, bunları yazıyorum diyordum. O kadar çok ölüm çeşidi var ki kadınlarla ilgili, silahla öldürmeye gerek duymuyordum. Bu roman biraz da okurlarımın uyarısıyla ortaya çıktı.

Uzun yıllar “kadın sorunları yazarı” etiketiyle mücadele ettiniz. Sadece kadın değil, erkek sorunlarını da anlatıyorum, diye karşı çıktınız. Hâlâ böyle deniyor mu?

Hayır, denmiyor. Erkekleri de şefkatle yazdığımı düşünüyorum. Bu katil adama bile şefkat gösterdim. Taraf tutmak değil, onu bile anlamaya çalıştım. Erkeklik durumunu taşımanın da kolay olmadığını düşünüyorum. Kadınlara çok olumlu yaklaşan erkekler var, iyi ki. İmza günlerime geliyorlar, “Ben feministim” diyen erkekler olabiliyor. Feminizm güzel fakat kadınlar tek başına başaramaz, yanımıza erkekleri de çekmeliyiz, birlikte başaracağız. İlk kez bir feministler toplantısında söylemiştim; antifeminist damgasını indirdiler.

Antifeminist misiniz peki?

Hayır, öyle bir şey olabilir mi? Fakat böyle yargılar internete girdiği zaman silinmesi pek kolay olmuyor.

“Bizde bir erkeklik sorunu var”

Kadın sorunlarını yadsımıyorsunuz, erkek sorunu da olduğunu belirtiyorsunuz, değil mi?

Aynen öyle. İki taraftan birinde sorun varsa başarıya ulaşamıyoruz. Erkek olmak sert bir şey gibi. Kadına yakın insanlara kılıbık denmesi, sözünü geçiremezse kadının başına bir şeyler geleceğini düşünmek… Özellikle kapalı toplumlarda, anne babaların yüklediği erkeklik rolünü kaldıramayan birçok erkek var. Kadını malı olarak görüyorlar. Boşandıktan sonra başkasıyla birlikte olan kadınların öldürüldüğünü görüyoruz. Bir de kadın “Hayır” dediği zaman onu katlediyor. Bizde bir erkeklik sorunu var aslında, kadın sorununa yol açan…

Ölü Erkek Kuşlar’da da başkarakter kadının ruh durumunu görürken erkekleri de görüyoruz. Özellikle evlilik, ikili ilişkiler üzerine yoğunlaşıyorsunuz. Sadakat, Mor, Verda’nın Ölümü’nde bu var. Herkesin hayat hikâyesinin başladığı yer ev ya, oradan mı başlıyorsunuz?

Mor’da anlattığım adamların üçü de profesör. Dışarıda gayet düzgün insanlar. Fakat sorun evde çıkıyor. Orada kadınla birebir muhatap. Son kitapta da Ata, çok isteyerek Verda ile evleniyor. Ama onun hayatını aşırı derecede kısıtlıyor. Verda soprano adayı, eğitimini bırakıyor onun yüzünden. Bir yandan da Ata’nın görevi dolayısıyla kabul edemeyeceği bir yere atlamak istiyor, sahne sanatçısı olarak. İlişkiler gerginleşiyor. Kadının var oluşu, erkeği rahatsız ediyor bazen. Kadının, kendisinden daha aşağıda olmasını istiyor. Söz geçirebilmek, onu elde tutabilmek için. Böyle bir eksiklik var erkeklerde.

Fonda muhakkak Türkiye panoraması yer alıyor. Yeni Yalan Zamanlar üçlemesi, en iyi örneği. 2000’lerin başında toplumda başlayan ahlaki dönüşüm, karakterleri belirliyor.

1997’de Yeşil’i yani Yeni Yalan Zamanlar 1’i yazdım. Her şey bir tarafa doğru gidiyordu, o işaretleri görüyordum. O dönem 2002’de ortaya çıktı, tam da kurguma uygun gelişti. Herkes postmodern bir şeyler yazıyordu. Ben de şöyle düşündüm. Postmodern, içeriksizlik demek değil. Çok ciddi bir içerikle de postmodern roman yazılabilir. Buna da şuradan vardım: Türk yazarları olarak Paris’e gittik, etkinlikler vardı. İlk romanım Ölü Erkek Kuşlar yeni çıkmıştı. Latife Tekin’e sordum; nasıl buldun? Biraz daha kırsaydın metni, dedi. İkinci roman Yeşil’de metni kırdım, paramparça ettim. O kadar yerine oturdu ki birtakım şeyler absürttü, görüyordum. İlk defa ensesti anlattım. Postmodernizmin içeriksizlik olmadığını kanıtlamış oldum.

2000’lerde de üçlemeyi tamamlama ihtiyacı hissettiniz sanıyorum. Köşe dönme, cinselliğin ön plana geçmesi…

O, üçüncü roman Safran Sarı’da. İkinci roman Mor, Türk tarımının ölüme gidişi… Aşk ve cinayet romanıdır üst katında. Ama alt katında tarımın bitişi. Eşim Edremitliydi, çiftçilikle uğraşan akrabaları vardı. Büyük çiftçilerdi, babadan kalma büyük toprakları olan kişilerdi. Yirmi yıl gözledim onları; tarımın nasıl kötüye gittiğini, çocukların uğraşmak istemediğini, turizm yahut ticaret daha cazip geldiği için böyle bir gelecek tasarladıklarını gördüm.

Cinayet üzerinden tarıma yapılan cinayeti anlatmış oluyorsunuz aslında.

Tabii. Yeşil’de, kendini dini referanslarla ifade eden bir toplumsal yapı iş başına geldiğinde başımıza neler gelebileceğini göstermeye çalıştım. İkincisinde tarım üzerine aynı şeyi yaptım. Traktörlerin Türkiye’ye girdiği ‘50’lerdeki parlayışla sonraki çöküntüyü anlattım. Üçüncüsünde de geleceksizlik çok önemliydi. Bugün üçünü de yaşıyoruz. Ben, Türkiye’nin bugünlerini yazıyorum. Kadın cinayetleri de bunun içindedir, aşkın imkânsızlığı da. 8 Mart Dünya Kadınlar Günü için bir toplantıdaydım. Aşkı sordular, yok dedim, artık yok. Vardı bir zamanlar. Mektuplar yazılırdı. Aşkı da kaybettik, aşırı iletişimden. Aşk; özlemek, keşfetmek, birliktelik hayalinden beslenen bir şeydi. Hiçbiri yok artık. Kabul etmediler, aşağı yukarı iki yüz kadın vardı. Belki bir imaj olarak var ama çok kısa süre. Ya kurumlaşmayla bitiyor, evlilikle ya bıkarak bitiyor ya da başka birileri araya giriyor. Önemli olan aşkın dostluğa, sevgiye, yakın biriyle beraber olmanın mutluluğuna dönüşmesi.

“Malina beni yazmaya döndürdü, Ölü Erkek Kuşlar’ı yazdım”

Sanat eğitimi aldınız, resim öğretmenisiniz. Resim de yapıyor musunuz?

Yapamadım. Ne zaman kendime tuvaller yaptırıyorum, boyalar alıyorum, her şey hazır; birden bir roman konusu ortaya çıkıyor. Şimdi evde tuvaller, boyalar var. Ama bir gün yapacağım. Şuramda duruyor. İnsan hiç yapamasa bile burası taşıyorsa bu da bir şeydir.

Yazı rol çalıyor galiba.

Evet. Artık edebiyatla var olmuş biriyim. Elli yıldır yazıyorum. Böyle ifade ediyorum kendimi. Bir de okur var, yayınevi ilişkilerim var. Ne yazıyorsun, getir, diyorlar. Daha yeni çıkmış bir kitap oluyor, okurlar da, sırada ne var, diyor. Diyorum, ne çabuk tükettiniz. Yirmi beş kitabım var, çoğunluğu öykü ve roman. Yazdığım hiçbir şeyi tam olarak beğenmedim. Bitirdiğimde, bu da olmadı, diye bir duyguya kapılıyorum ve diyorum ki, ama bundan sonra öyle bir şey yazacağım ki olacak. Belki bu, insanı ileri götüren bir şey. Genç yazarlar bir kitap çıkarıyor. Büyük yazar olduğundan o kadar emin ki şaşıyorum. Ben hep amatör ruhla iğneyle kuyu kazarak yazıyorum. Bir de yapay zekâ çıktı. Tanıdığım dergiciler diyor ki, gönderilen öykülerin hepsi birbirine benziyor, yapay zekâyla yazıldıkları o kadar belli ki. Acaba edebiyat bitti mi? Dolma akıllara mı teslim olacağız? Yapay zekâ bir Kafka çıkarabilir mi? Bir sabah kendini hamam böceği olarak görme fantezisini yaratabilir mi? Resim yapılabilir mesela, müzik de yapılabilir. Ama edebiyat yapılamayacağını düşünüyorum.

Verda’nın Ölümü’ndeki Verda müzisyen. Taş ve Ten’deki karakter heykeltıraş. Renk adlarıyla üçleme yazdınız. Sanat da giriyor kurgularınıza. Özellikle resim, nasıl besliyor edebiyatınızı?

‘80’lerin ortalarında emekli olmuştum. Gorbon Sanat Galerisini yönettim, Bağdat Caddesi’nde. Her ay bir sergi açıyorduk. Gazi Eğitimde de çalıştığım için birçok ressam arkadaşım vardı. O alanın ustalarını tanıyordum. İstanbul’a gelmeden Ankara’da Kibele Sanat Galerisini açmıştık, bir arkadaşımla. Yazmayı bırakır gibi olmuştum çünkü İstanbul’daki o galeride çok mutluydum. Her ay farklı sergiyle, ressamla beraber oluyorduk. Fakat Ingeborg Bachmann’ın Malina adlı kitabını okudum. O kadar kıskandım, o kadar kıskandım ki yazmaya geri döndüm. Bir kadın, bir erkek yanı olan kahraman vardı. Onların çatışmaları oluyordu. Bende de böyle bir şey olduğunu anladım. Bir erkeksi bir de kadın yanım olduğunu, bunların sürekli çekişme içinde olduğunu gördüm. Kendi hikâyemi anlatmaya çalıştım. Bir evlilik ya da bağlantıyı reddedip gitmek hem de o beraberliği özlemek hatta vişnelerin çekirdeklerini çıkarmak, reçel yapmak. Evcil yanımla olmaz yanımın çatışması ilk romanıma konu oldu. Başarısız olduğunu düşündüm, bitirdiğim gece. Galeri sürecinde dört yıl hiçbir şey yazmamıştım, yazmayı bırakmaya karar vermiştim. Malina, beni edebiyata döndürdü.

Ölü Erkek Kuşlar mıydı yazdığınız o roman?

Evet, Ölü Erkek Kuşlar’ı, Malina’nın etkisiyle yazdım. Ondan önce öyküler vardı.

Sait Faik’in “Yazmasaydım deli olacaktım” sözüne atıfla siz ne söylersiniz yazmak üzerine?

Yazmasaydım sıradan bir hayatım olabilirdi; belli şeylerle belli dozda ilgilendiğim, iyi annelik, iyi ev kadınlığı… Ki o yanım da vardır. İyi yemek yaparım. Bilmiyorum, iyi bir anne oldum mu ama şöyle söyleyeyim, hiç canım sıkılmıyor çünkü kitaplar var, yazma uğraşım var. Bazen, deli miyim, kendimi bir masaya bağlamışım, diye düşündüğüm oluyor. Ama sanırım böyle mutlu oldum.